KAPLICE I KRZYŻE PRZYDROŻNE

Jak długa i szeroka jest Małopolska, tak jej krajobraz urozmaicają dumnie stojące tu i ówdzie kapliczki i figurki przydrożne, stworzone nierzadko kilkaset lat temu.

Najczęściej fundowała je lokalna społeczność, zbiorowo ale również indywidualnie przez co bogatszych gospodarzy. Fundacje miały upamiętniać jakieś ważne wydarzenie, mogły być podziękowaniem za jakiś dar, lub też po prostu swego rodzaju manifestacją religijną. Zdarzało się że kapliczki fundowali też zbójnicy i jak głoszą legendy zakopywali przy okazji w pobliżu skarb. Fundowali je często za zrabowane pieniądze. Miały im zapewnić powodzenie na zbójnickich ścieżkach a po śmierci zadośćuczynić za grzeszne życie i zapewnić zbawienie.
 

Przeważnie było tak, że kapliczka powstawała na roli będącej własnością fundatora. Jeśli kapliczkę fundowała większa społeczność, np. mieszkańcy całej wsi czy też osiedla lub przysiółka, powstawała ona na wspólnej własności lub po prostu na miejscu szczególnego, wyjątkowego wydarzenia, często będącego przyczyną fundacji.

Z reguły kapliczki i figurki wykonywali sami fundatorzy. Często jednak zdarzało się, dotyczy to szczególnie samych rzeźb, że wykonywane one były w licznych warsztatach kamieniarskich, istniejących na całym terenie, lub przez pojedynczego rzemieślnika czy ludowego artystę, znanego w danej okolicy. Oprócz kamienia, głównym budulcem było oczywiście drewno.
 

Najczęściej występujące typy kapliczek, to kapliczki domkowe, słupowe, postumentowe i szafkowe. Kapliczki domkowe to rodzaj małych świątyń z umieszczonym wewnątrz malutkim ołtarzykiem. Na nim zazwyczaj stoi figurka patrona świątyni, czasem jest to obraz. Kapliczki zbudowane są najczęściej na planie kwadratu lub prostokąta, z reguły zamkniętego z jednej strony, tej prezbiterialnej, półkoliście lub wielobocznie. Kapliczki budowano zwykle z kamienia, cegły a także drewna i nakrywano przeważnie dwuspadowym dachem. Zdarzało się i zdarza zresztą do dziś, że w tych kapliczkach odprawiane są msze św. Dzieje się tak np., jeśli dane osiedle lub przysiółek jest znacznie oddalony od kościoła znajdującego się w centrum miejscowości. W ostatnich latach popularne są również msze odprawiane w kaplicach stojących w górach.
 

Kolejny rodzaj kapliczek to figury przydrożne, z których można wyróżnić kapliczki słupowe i postumentowe. Najczęściej wykonane są one z kamienia. Słup jest z reguły czworościanem, podzielonym na kilka kondygnacji. Najczęściej na jego frontowej ścianie jest zdobienie i na jednej z kondygnacji napis fundacyjny. Często zdobione są również boczne ściany. Zdobieniem w zdecydowanej większości jest płaskorzeźba, często pomalowana, rzadziej pozostawiona w surowym kamieniu.

Prostszą formę mają kapliczki postumentowe. Postument to zazwyczaj jeden czworościan na którego frontowej ścianie umieszczony jest napis fundacyjny. Zdarza się też, że ściany zdobione są płaskorzeźbą. Zarówno kapliczki słupowe jak i postumentowe zwieńczone są figurami lub krzyżami.
 

Innym często spotykanym rodzajem kapliczek, są kapliczki szafkowe. Te zazwyczaj wykonane są z drewna. Wiszą sobie na drzewach, na słupkach czy po prostu na ścianach domów. Trzy ścianki kapliczki, a więc dwie boczne i tylna a także spód, są pełne. Kapliczka najczęściej jest otwarta jest od frontu, czasem przeszklona lub zamknięta drzwiczkami. Całość zwieńczona dwuspadowym daszkiem. W środku umieszczone są figurki. W większości te kapliczki są na różne sposoby, pięknie ozdobione.