Dębno, kościół Św. Michała Archanioła

Jednym z najwspanialszych zabytków w Małopolsce jest Kościół Św. Michała Archanioła w Dębnie na Podhalu. Sława tej perełki drewnianej architektury wykracza daleko poza granice kraju.

Dokładne lata budowy kościoła oczywiście nie są znane, nie ulega jednak wątpliwości, że była to II połowa XV wieku. Kościół powstał na miejscu wcześniejszego, który istniał jeszcze zanim powołano do życia parafię w Dębnie, a miało to miejsce w 1400 roku.

Obecna świątynia, na którą składa się prezbiterium, nieco szersza nawa i nieco później wybudowana wieża, to wspaniała, mistrzowska robota średniowiecznych cieśli. Świątynia, przy budowie której nie użyto ani jednego gwoździa. Świątynia, która w niemal nie zmienionym kształcie dotrwała do dzisiaj.

Prezbiterium oraz nawa kościoła są konstrukcji zrębowej. Obie te części świątyni nakryte są jednym, wspólnym dachem. Prezbiterium jest zamknięte prostokątnie, co jest charakterystyczne właściwie jeszcze tylko dla kilku innych podhalańskich kościółków.

Wieża jest konstrukcji ramowo-słupowej z nadwieszoną izbicą i nakryta ostrosłupowym dachem. Wieża została dobudowana w 1601 roku i mimo to jest jedną ze starszych tego typu przykościelnych budowli. Zarówno dach na wieży jak i na pozostałej części kościoła jest przykryty gontem. Obite gontem są również ściany kościoła.

Wokół nawy i prezbiterium ciągną się soboty. Te zadaszenia miały w głównej mierze chronić dolne belki zrębu przed działaniami sił natury. Stały się też swego rodzaju pomieszczeniami dla wiernych, którzy przybywali na niedzielną mszę z daleka, jeszcze w sobotę. Stąd nazwa. Po tym opisie można stwierdzić, że w zasadzie kościół niewiele różni się od innych. Od zewnątrz rzeczywiście tak jest. To co zdecydowanie go wyróżnia na tle innych, to wystrój i wyposażenie wnętrza.
Wspaniała jest, bardzo dobrze zachowana polichromia patronowa. Barwne wzornictwo uzyskano za pomocą szablonów wyciętych z papieru lub skóry, które przykładano do zdobionej powierzchni i pokrywano farbą. Doliczono się tu 77 motywów w ponad 30 kolorach. Szczególnie interesujący jest wizerunek orła jagiellońskiego nad belką tęczową.

Najstarszym elementem wyposażenia kościoła w Dębnie, jest krucyfiks umieszczony na belce tęczowej. Pochodzi z końca XIV wieku (1380) i prawdopodobnie znajdował się jeszcze w poprzedniej świątyni. Nie byłoby w tym wszystkim nic szczególnego, gdyby nie jeden fakt. Otóż krzyż wykonany jest z jednego kawałka pnia ze ściętymi konarami tworzącymi poprzeczną belkę krzyżową.

Niezwykle cennym zabytkiem jest ołtarz główny, stanowiący piękny przykład gotyckiego malarstwa, pochodzący z początku XVI wieku. Jest to tzw. tryptyk.

Centralne miejsce zajmuje obraz przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem. Obok niej Św. Michał z mieczem i wagą, patron kościoła oraz Św. Katarzyna. Na lewym skrzydle przedstawieni zostali od góry Św. Jan Ewangelista i Św. Stanisław, na prawym skrzydle Św. Jan Chrzciciel i Św. Mikołaj.

Po zamknięciu skrzydeł ołtarzowych ukażą nam się sceny pasyjne. Ołtarz zwieńczony jest sceną ukrzyżowania a w jego predelli znajdują się wizerunki Św. Wojciecha i Św. Stanisława, czyli patronów Polski.

Z innych cennych elementów znajdujących się na wyposażeniu kościoła, należy wymienić drewniane, gotyckie tabernakulum wiszące na północnej ścianie. Również na ścianie północnej zawieszono skrzynkę w której umieszczono gotycką figurę Św. Mikołaja.

Bardzo ciekawym i cennym eksponatem, jest tzw. Deska z Dębna. To przypadkowo odnaleziony w czasie prac konserwatorskich fragment nastawy ołtarzowej. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie wiek tego malowidła. Datowane jest ono na 1280 rok, więc jest to najstarszy w Polsce przykład malarstwa sztalugowego. W kościele wisi tylko kopia, oryginał znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na cymbałki, które są o tyle ciekawe, że ich najgrubsza i najdłuższa płytka wydaje najwyższy dźwięk. Odwrotnie niż w normalnych cymbałkach. Dość powiedzieć, że takich instrumentów jest na świecie raptem kilka.

W 2003 roku, kościół został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.