Olkusz

Miasto położone jest na wzgórzu, na wysokości około 360 m. n.p.m. w okolicach Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Osada znana już w XIII wieku, położona była na terenie dzisiejszego Starego Olkusza.

Pod koniec XIII wieku, nastąpiło przeniesienie osady na obecne miejsce. Ma to zapewne związek z nadaniem Olkuszowi praw miejskich.
Dokładna data nadania tych praw nie jest znana. Jednak po raz pierwszy w dokumentach Olkusz został wymieniony jako miasto w 1299 roku, więc data ta jest oficjalnie przyjęta jako termin uzyskania praw miejskich.

Od tego czasu datuje się rozwój Olkusza jako ośrodka górniczego. Odkryte w okolicach rudy ołowiu, wykazywały pewną domieszkę srebra, w związku z czym, dawny Olkusz nazywano „srebrnym miastem”. Położenie na ruchliwym szlaku handlowym, także sprzyjało rozwojowi. Za czasów Kazimierza Wielkiego miasto obwarowano murami. Olkusz, obok Krakowa, Kazimierza, Nowego Sącza, Bochni i Wieliczki, wszedł w skład tzw. Sądu Sześciu Miast, co potwierdzało jego duże znaczenie.

Okres największej pomyślności miasta przypada na XVI wiek. Ogromne było wtedy zainteresowanie, wszelakiej maści kupców i przedsiębiorców złożami olkuskich kruszców i ich eksploatacją. Jednak następny wiek, to początek powolnego upadku górnictwa i co za tym idzie miasta. Przyczyniły się do tego rabunkowe napady na kopalnie, częste zalewanie podziemnych sztolni przez rzekę Babę, czy wreszcie najazd szwedzki.
 

Najcenniejszym zabytkiem Olkusza, jest kościół Św. Andrzeja z XIV wieku. Niestety kościół ulegał częstym przebudowom, przez co zatracił nieco swój pierwotny charakter. Bardzo bogato wyposażone jest wnętrze świątyni. Uwagę zwraca, umieszczony w nawie bocznej XV - wieczny poliptyk, z rzeźbą Matki Boskiej z 1480 roku. Przy rynku stoi kilka interesujących kamienic. Przy wejściach do niektórych z nich zachowały się interesujące portale.