Zakopane

Zakopane leży w wąskiej kotlinie pomiędzy Tatrami a Pasmem Gubałówki. Zasadniczą oś wodną stanowi płynący z Kościeliska potok Cicha Woda, który od połączenia z Bystrą przybiera nazwę Zakopianki. Ta z kolei łączy się z Porońcem w Poroninie i powstaje Biały Dunajec. Nad miastem góruje charakterystyczna sylwetka Giewontu.
 

Pierwsze stałe osady na terenie dzisiejszego Zakopanego powstały w XVI wieku. Poszczególne rody, osiadały na wcześniej wykarczowanych terenach, tworząc sioła i osady, z czasem łączące się w jedną wieś. Do połowy XIX wieku, Zakopane niewiele różniło się od większości sąsiednich miejscowości.

Od tego czasu zaznacza się coraz większy napływ gości, pragnących w ciszy i spokoju odpocząć i podreperować zdrowie. W 1847 roku, wybudowano pierwszy, zakopiański kościół, powstała parafia a pierwszym proboszczem został Ks. Józef Stolarczyk. Jednak za właściwego odkrywcę i największego propagatora Zakopanego uważa się Tytusa Chałubińskiego. Był on jednym z założycieli Towarzystwa Tatrzańskiego w 1873 roku, które w wydatny sposób przyczyniło się do podniesienia poziomu cywilizacyjnego, dopiero co rodzącego się kurortu. Dzięki jego staraniom, Zakopane uzyskało status stacji klimatycznej. Zaczęli tu ściągać już nie tylko letnicy, ale także chorzy. Miejscowość szybko się rozwijała, powstawały hotele i pensjonaty.
 

Sława Zakopanego przyciągała coraz więcej artystów, naukowców, literatów. Swoje miejsce w historii Zakopanego mają Stanisław Witkiewicz, Stefan Żeromski, Jan Kasprowicz, Karol Szymanowski, Mariusz Zaruski, Walery Eljasz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Mieczysław Karłowicz, Kornel Makuszyński.

Nie można nie wspomnieć tu o ludziach wywodzących się z Zakopanego, bądź z okolic. Poczesne miejsce zajmuje tu bez wątpienia legendarny gawędziarz, muzykant, stały towarzysz Chałubińskiego, Jan Krzeptowski – Sabała. Także pionierzy przewodnictwa tatrzańskiego jak Klimek Bachleda, Szymon Tatar, Jędrzej Wala, Bartuś Obrochta, czy wielcy sportowcy Bronisław Czech, Stanisław Marusarz i jego siostra Helena, na stale wpisani są w historię Zakopanego.

Okres międzywojenny to już wręcz masowy napływ odwiedzających. Okupacja to z jednej strony „Goralenvolk” i zła sława dawnego pensjonatu „Palace”, gdzie swoją siedzibę miało gestapo, a z drugiej strony wspaniała karta tatrzańskich kurierów, działalność „Konfederacji Tatrzańskiej” i Armii Krajowej. Lata PRL-u, to kolejny wzrost liczby przyjezdnych, liczony już w milionach z którym miasto nie bardzo umiało sobie poradzić. Nie radziło sobie też z postępującą w zastraszającym tempie a mało kontrolowaną rozbudową. Natomiast pozytywnie trzeba się odnieść do rozwoju zakopiańskiej kultury, oraz rozwoju miasta jako ośrodek sportowy.
 

Tak czy inaczej, Zakopane pozostaje najsłynniejszą miejscowością wczasową i wypoczynkową w kraju. Wielkim ośrodkiem turystycznym i sportowym, ale także miejscem nieco snobistycznym, gdzie po prostu wypada się pojawić, przespacerować po Krupówkach, wypić drinka w jednym z ekskluzywnych lokali, zwłaszcza jeśli się ma dobrze wypchany portfel.

Jest jednak szereg historycznych miejsc i pięknych zabytków, które wypada zwiedzić. Pierwszy zakopiański kościółek powstał w 1847 roku, budowniczym był Sebastian Gąsienica-Sobczak. Wieżę dobudował kilka lat później pierwszy zakopiański proboszcz, Ks. Józef Stolarczyk. Kościółek jest jednonawowy, nieco węższe jest prezbiterium.

Udając się w stronę cmentarza, mijamy kamienną Kaplicę Św. Andrzeja. Jest to najstarszy obiekt sakralny na terenie Zakopanego. Powstał przed 1810 rokiem, wybudowany przez Pawła Gąsienicę, podobno za zbójnickie pieniądze. Cmentarz „Na Pęksowym Brzysku” jest jedną z najsłynniejszych polskich nekropolii. Powstał w latach pięćdziesiątych XIX wieku, w 1931 roku został wpisany w rejestr zabytków. Nie sposób wymienić wszystkich osobistości pochowanych na tym cmentarzu, wymieńmy więc kilka z nich, jak choćby Tytus Chałubiński, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Władysław Orkan, Stanisław Witkiewicz, Antoni Kenar, Stanisław Marusarz. Dość powiedzieć, że niektóre z nagrobków to prawdziwe dzieła sztuki.

W pewnym oddaleniu od kościoła, ale nadal przy ul. Kościeliskiej, stoi willa „Koliba”. To pierwszy budynek zaprojektowany w stylu zakopiańskim przez Stanisława Witkiewicza, który ów styl stworzył. Jego szczytowym osiągnięciem w tej dziedzinie, pozostaje jednak tzw. „Dom pod Jedlami”, wspaniała willa stojąca przy ul. Koziniec.
Ciekawą z punktu widzenia architektury ale nie tylko, jest także willa „Atma”. Mieszkał w niej i tworzył Karol Szymanowski. Obecnie mieści się tam muzeum jemu poświęcone. Jeśli chodzi o obiekty położone przy Krupówkach, warto zobaczyć i zwiedzić Muzeum Tatrzańskie, Dworzec Tatrzański a także neoromański kościół najświętszej Rodziny z końca XIX wieku. Wyjeżdżając z Zakopanego w stronę Krakowa, po lewej stronie w pewnym oddaleniu od drogi, stoi kościół Św. Jana na Harendzie. Jest to drewniana świątynia z XVIII wieku, przeniesiona z Zakrzowa w 1947 roku. Obok znajduje się Muzeum Jana Kasprowicza „Harenda”.
 

Zakopane to oczywiście świetny punkt wypadowy w Tatry. Sieć szlaków turystycznych w Tatrach jest gęsta. Praktycznie w każdą większą dolinkę reglową wprowadzają nas znakowane szlaki, by później przez grzbiety, granie i przełęcze wyprowadzać na najwyższe szczyty. Również w Pasmo Gubałowskie prowadzi wiele szlaków. Koleją linową wyjechać można na Kasprowy Wierch, świętą górę narciarzy. Z kolei kolej linowo-terenowa wyjeżdża na Gubałówkę.